Εξυπνότερες διαδικασίες προμηθειών με επίκεντρο τους πολίτες
Κάθε διαδικασία προμηθειών ξεκινά με μια σειρά αποφάσεων: τι θα αγοραστεί, πώς θα γίνει η αγορά και ποιος θα έχει λόγο στη διαδικασία. Οι τρεις ακόλουθες «Καλές Πρακτικές» του URBACT αξιοποιούν διαφορετικά αυτό το αρχικό στάδιο, ανοίγοντάς το στους κατοίκους, τους προμηθευτές και την κοινωνία των πολιτών, πολύ πριν υπογραφεί η σύμβαση. Το αποτέλεσμα είναι διαδικασίες προμηθειών που ανταποκρίνονται καλύτερα στις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων, χωρίς να προσθέτουν περιττή γραφειοκρατία.
#1 – Tartu Vald (Εσθονία)
Η διαδικασία δημόσιων προμηθειών με τη συμμετοχή της κοινότητας ενέπλεξε τους κατοίκους από το ξεκίνημα, με τον δήμο να ενσωματώνει τις προτιμήσεις τους κατά τη σύνταξη των τεχνικών προδιαγραφών για μια νέα παιδική χαρά ή δημόσια εγκατάσταση. Αφού υποβληθούν οι προσφορές, η πόλη ενημερώνει τους προμηθευτές για τον καθορισμένο προϋπολογισμό και οι ίδιοι οι κάτοικοι ψηφίζουν για να επιλέξουν την επικρατούσα πρόταση.
Μέχρι στιγμής, έχουν κατασκευαστεί εννέα εγκαταστάσεις με αυτόν τον τρόπο στην περιοχή του Tartu, με κάθε διαγωνισμό να προσελκύει από τρεις έως οκτώ υποψήφιους αναδόχους. Σε σύγκριση με την παραδοσιακή διαδικασία –η οποία συχνά κατέληγε σε εγκαταστάσεις που δεν κάλυπταν τις ανάγκες των κατοίκων ή σε ακύρωση έργων λόγω υπερβολικού κόστους– η εν λόγω πρακτική έχει ενισχύσει τόσο την καταλληλότητα των έργων όσο και την κοινωνική συνοχή γύρω από αυτά.
#2 – Καβάλα (EL)
Οι κεντρικές προμήθειες ενσωματώνουν περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια σε κάθε στάδιο της διαδικασίας του διαγωνισμού, από τις αρχικές διαβουλεύσεις με τοπικές ΜμΕ έως την τελική αξιολόγηση της σύμβασης. Μόνο σε έναν διαγωνισμό του 2020 για προϊόντα καθαρισμού, η προσέγγιση αυτή οδήγησε στην ανάθεση συμβάσεων ύψους άνω των 465.000 ευρώ σε τέσσερις τοπικές επιχειρήσεις, οι οποίες πληρούσαν αυστηρά πρότυπα ανακυκλωσιμότητας και βιοδιασπασιμότητας.
Η πρακτική αυτή έχει καταστεί εθνικό πρότυπο αναφοράς στην Ελλάδα, αποδεικνύοντας ότι οι προμήθειες μπορούν να λειτουργήσουν και ως μοχλός για την τοπική οικονομική ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα, και όχι απλώς ως μια τυπική διαδικασία αγοράς.
#3 – Όουλου (FI)
Η πρωτοβουλία «Μία πόλη ανοιχτή και συμμετοχική» (Open and shared city) μετατρέπει την ανοιχτή διακυβέρνηση από διακηρυγμένη αξία σε πάγια δομή. Η Περιφερειακή Ακαδημία Οργανώσεων των Πολιτών υλοποιείται από κοινού με συλλόγους, συμβούλια νέων και την περιφερειακή αρχή παροχής υπηρεσιών ευημερίας, παρέχοντας στους δημόσιους φορείς και την κοινωνία των πολιτών έναν μόνιμο χώρο για τη συνδιαμόρφωση της διακυβέρνησης.
Το αποτέλεσμα είναι μια προσέγγιση που αντιμετωπίζει τη διαφάνεια και τη συμμετοχικότητα ως διαρκή πρακτική και όχι ως μια μεμονωμένη διαβούλευση, με τις οργανώσεις των πολιτών να επιστρέφουν στο ίδιο τραπέζι κάθε χρόνο για να συμβάλουν στη διαμόρφωση αποφάσεων που τις αφορούν.
Ποιο είναι το δίδαγμα για τη δική σας πόλη;
Το κοινό στοιχείο αυτών των παραδειγμάτων είναι το στάδιο της συμμετοχής του κοινού: οι κάτοικοι, οι προμηθευτές και η κοινωνία των πολιτών εμπλέκονται πολύ πριν οριστικοποιηθούν οι αποφάσεις.
Είτε πρόκειται για τεχνικές προδιαγραφές, είτε για κριτήρια προμηθειών, είτε για δομή διακυβέρνησης, το γεγονός ότι οι πολίτες διαμορφώνουν τις αποφάσεις από την αρχή είναι αυτό που καθιστά αυτές τις πρακτικές εφαρμόσιμες σε πόλεις κάθε μεγέθους.
Συμμετοχικοί προϋπολογισμοί που δίνουν τον έλεγχο στους νέους
Αν οι προμήθειες καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο μια πόλη δαπανεί τους πόρους της, ο συμμετοχικός προϋπολογισμός καθορίζει το αντικείμενο των δαπανών. Παραδοσιακά, οι νέοι είχαν περιορισμένες ευκαιρίες συμμετοχής στη λήψη τοπικών αποφάσεων, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων για τη διάθεση των δημόσιων πόρων. Οι τρεις ακόλουθες «Καλές Πρακτικές» του URBACT μεταβιβάζουν την απόφαση αυτή απευθείας στους νέους, αντιμετωπίζοντας τις προτάσεις και τις ψήφους τους ως δεσμευτικές και όχι απλώς συμβουλευτικές. Κατά συνέπεια, οι κάτοικοι αυτοί αποκτούν πραγματική αίσθηση ιδιοκτησίας και συμμετοχής, ενώ οι προϋπολογισμοί της πόλης αντικατοπτρίζουν πιστότερα τις προτεραιότητές τους.
#4 – Cascais (Πορτογαλία)
Αξιοποιώντας την εμπειρία από τον μακροχρόνιο θεσμό του συμμετοχικού προϋπολογισμού για ενήλικες, το Cascais εγκαινίασε έναν Συμμετοχικό Προϋπολογισμό για τη Νεολαία, απευθυνόμενο σε κατοίκους ηλικίας 10 έως 17 ετών. Οι μαθητές πρότειναν και ψήφισαν έργα για τα σχολεία και τις κοινότητές τους και —κάτι μοναδικό— συμμετείχαν στον καθορισμό των κανόνων της ίδιας της διαδικασίας. Τα σχολικά έργα που επιλέχθηκαν έλαβαν χρηματοδότηση ύψους 10.000 ευρώ, ενώ μεγαλύτερα έργα κοινοτικού χαρακτήρα μπορούσαν να λάβουν έως και 350.000 ευρώ, κατόπιν τεχνικής αξιολόγησης.
Στο πλαίσιο επτά διοργανώσεων, περισσότεροι από 13.500 μαθητές συμμετείχαν σε δημόσιες συνεδριάσεις, καθιστώντας το Cascais ένα από τα πιο εδραιωμένα μοντέλα συμμετοχικού προϋπολογισμού για τη νεολαία στην Ευρώπη.
#5 – Valongo (PT)
Ο συμμετοχικός προϋπολογισμός για τη νεολαία είναι ανοιχτός σε όλους τους νέους ηλικίας 6–35 ετών που ζουν ή σπουδάζουν στην πόλη, με το ποσό των 250.000 ευρώ να κατανέμεται σε τέσσερις κατηγορίες: σχολείο, γενιές, κοινότητα και περιβάλλον/πράσινο. Η καινοτόμος προσέγγιση αναδεικνύεται κυρίως από το γεγονός ότι κάθε πρόταση πρέπει να προέρχεται από τους ίδιους τους νέους.
Τα σχολεία έχουν ενσωματώσει τη διαδικασία στο πρόγραμμα σπουδών τους, γεγονός που συμβάλλει στη διατήρηση του χαρακτήρα της διαδικασίας ως πρωτοβουλίας που καθοδηγείται ουσιαστικά από τους νέους (καθώς οι ίδιες οι ιδέες προέρχονται από αυτούς).
#6 – Cluj-Napoca (RO)
Η πρωτοβουλία Com'ON επεκτείνει τον συμμετοχικό προϋπολογισμό σε άτυπες ομάδες νέων —χωρίς να απαιτείται η εγγραφή τους ως επίσημος σύλλογος— χρηματοδοτώντας τις απευθείας για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση δικών τους κοινοτικών έργων, που καλύπτουν τομείς όπως ο πολιτισμός, η εκπαίδευση και η κοινωνική ένταξη.
Το πρόγραμμα έχει στηρίξει περισσότερες από 1.000 πρωτοβουλίες μικρής κλίμακας, με πάνω από 50.000 μέλη της κοινότητας να συμμετέχουν στην επιλογή των ιδεών που θα χρηματοδοτηθούν: μια απόδειξη ότι η ουσιαστική συμμετοχή δεν απαιτεί μεγάλο προϋπολογισμό, παρά μόνο χαμηλά εμπόδια συμμετοχής.
Ποιο είναι το δίδαγμα για τη δική σας πόλη;
Παρέχοντας στους νέους πραγματική αρμοδιότητα διαχείρισης προϋπολογισμού, οι πόλεις Cascais, Valongo και Cluj-Napoca καλλιεργούν ταυτόχρονα την εμπιστοσύνη, την αυτοπεποίθηση των πολιτών και τις πρακτικές δεξιότητες λήψης αποφάσεων στους κόλπους της νεολαίας.
Κάθε πόλη μπορεί να προσαρμόσει το ανωτέρω μοντέλο ξεκινώντας με μικρά βήματα, διατηρώντας απλούς κανόνες και επιτρέποντας στις προτάσεις να προέρχονται από τους ίδιους τους νέους.
Καλύτερη διοίκηση, περισσότερες φωνές στη διαδικασία λήψης αποφάσεων
Συνολικά, αυτά τα έξι παραδείγματα καταδεικνύουν πρακτικούς τρόπους με τους οποίους οι πόλεις μπορούν να καταστήσουν τις διαδικασίες προμηθειών και κατάρτισης προϋπολογισμού πιο συμμετοχικές. Οι προμήθειες και ο συμμετοχικός προϋπολογισμός αποτελούν δύο μόνο από τα εργαλεία που χρησιμοποιούν οι πόλεις για να επανεξετάσουν ποιος έχει λόγο στη δημόσια διοίκηση. Καμία από αυτές τις πρωτοβουλίες δεν απαίτησε μεγαλύτερο προϋπολογισμό ή τη δημιουργία νέου τμήματος. Αυτό που απαιτήθηκε ήταν η προθυμία να παραχωρηθεί μέρος της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και να μοιραστεί αυτή η ευθύνη με τους ανθρώπους που επηρεάζονται από τις αποφάσεις.
Καθώς όλο και περισσότερες πόλεις επιδιώκουν να καταστήσουν τις προμήθειες και τον προϋπολογισμό πιο διαφανείς και συμμετοχικούς, οι πόλεις Tartu Vald, Καβάλα, Oulu, Cascais, Valongo και Cluj-Napoca διαθέτουν επαρκή εκπροσώπηση των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για την αποτελεσματική διαχείριση των δημόσιων δαπανών. Στο βαθμό που το επιθυμούν κι άλλες πόλεις μπορούν να αξιοποιήσουν τις ανωτέρω εμπειρίες και μεθόδους, οι οποίες προσφέρουν ένα έτοιμο σημείο εκκίνησης.
Ανακαλύψτε και τις 116 «Καλές Πρακτικές» του URBACT που βραβεύτηκαν το 2024, για περισσότερες αστικές λύσεις, με δυνατότητα άμεσης υιοθέτησης τους. Η ίδια αρχή —της συμμετοχής κατοίκων, προμηθευτών και νέων σε αποφάσεις που παραδοσιακά λαμβάνονταν χωρίς τη συμβολή τους— διατρέχει πολλές ακόμη «Καλές Πρακτικές» του URBACT, καλύπτοντας τομείς που εκτείνονται από τη στέγαση και την κινητικότητα έως την τοπική οικονομία και την οικολογική μετάβαση των αστικών οικονομιών.
