#1 - Κοπεγχάγη (Δανία)
Τι συμβαίνει όταν οι υπεύθυνοι για το κλίμα τοποθετούνται στην καρδιά των γειτονιών; Στην Κοπεγχάγη, αυτό πυροδοτεί ένα κύμα πράσινης δράσης. Από το 2021, η Ομάδα Δράσης για το Κλίμα της πόλης εργάζεται οικοδομικό τετράγωνο προς οικοδομικό τετράγωνο, συνδυάζοντας την τεχνογνωσία που προέρχεται από τα ανώτερα επίπεδα σχεδιασμού με τη δυναμική των κατοίκων, των συλλόγων και των επιχειρήσεων, ώστε να ενσωματωθούν οι κλιματικές προοπτικές στην ανάπλαση των γειτονιών. Η εγκατάσταση ηλιακών πάνελ, η βελτιστοποίηση της κατανάλωσης νερού και η δημιουργία "καφέ επιδιόρθωσης" (repair cafés) συνιστούν πρωτοβουλίες που ενθαρρύνουν μια συμμετοχική προσέγγιση, καλώντας τους κατοίκους να συμβάλουν με ιδέες που ωφελούν άμεσα το περιβάλλον γύρω τους.
Η Ομάδα Δράσης έχει θετικό αντίκτυπο σε τοπικό επίπεδο όσον αφορά στην εξοικονόμηση ενέργειας, τη συλλογή αποβλήτων, τη βιοποικιλότητα, την πράσινη κινητικότητα και τις κοινότητες τροφίμων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα; Οι ιδιοκτήτες κτιρίων που επιδιώκουν να μειώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά τη διάρκεια ανακαινίσεων μπορούν να αξιοποιήσουν εξατομικευμένη καθοδήγηση και συμβουλές χρηματοδότησης από τον τοπικό τους υπεύθυνο για το κλίμα. Μόνο στις περιοχές Bavnehøj και Sydhavnen, οι προσπάθειες αυτές οδήγησαν σε μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης κατά 8,1 GWh, ενώ η ζήτηση για θέρμανση αναμένεται να μειωθεί κατά 11% μέσα σε πέντε χρόνια.
Βασικά συμπεράσματα για την πόλη σας
Το μοντέλο της Κοπεγχάγης επιβεβαιώνει πως η δίκαιη πράσινη μετάβαση είναι πιο αποτελεσματική όταν πηγάζει από τις τοπικές κοινότητες. Ενώ η Καλή Πρακτική της Ομάδας Δράσης για το Κλίμα συμμορφώνεται με τις επιταγές του Κλιματικού Σχεδίου 2025 της Κοπεγχάγης, η μέθοδος μπορεί να προσαρμοστεί στις τοπικές ανάγκες και να εφαρμοστεί και σε άλλες πόλεις. Βασιζόμενη στην ανάπτυξη κοινοτήτων με επίκεντρο τα τοπικά τους πλεονεκτήματα, στην ανάλυση του αστικού χώρου, και σε εργαστήρια από κοινού δημιουργίας, η προσέγγιση αυτή βοηθά κάθε πόλη να αντιληφθεί τις γειτονιές της ως πλούσιες σε πόρους και έτοιμες για αλλαγή.
#2 - Βίλνιους (Λιθουανία)
Το Βίλνιους μετατρέπει τις γειτονιές του σε κόμβους κλιματικής δράσης, με περισσότερες από 20 Κλιματικά Ουδέτερες Κοινότητες να δραστηριοποιούνται σε αστική μελισσοκομία, κοινοτικούς κήπους, «ξενοδοχεία» εντόμων, διαχείριση άγριων εκτάσεων, πρωτοβουλίες επισκευής και ανταλλαγής, καθώς και στη μείωση της σπατάλης τροφίμων.
Προκειμένου να υποστηρίξει αυτές τις προσπάθειες, η πόλη δημιούργησε ένα κοινοτικό δίκτυο και ένα δημοτικό πρόγραμμα επιχορηγήσεων, προσφέροντας έως και 5.000 ευρώ ανά έργο. Από τον Μάρτιο του 2024, έχουν χρηματοδοτηθεί 12 πρωτοβουλίες με επίκεντρο το κλίμα, στις οποίες συμμετέχουν σχολεία, ΜΚΟ, τοπικές επιχειρήσεις και κάτοικοι. Τα πρώτα αποτελέσματα περιλαμβάνουν έναν κοινοτικό κήπο που δημιουργήθηκε μέσα σε μία ημέρα, ψυγεία για την καταπολέμηση της σπατάλης τροφίμων, και «ξενοδοχεία» εντόμων που ενισχύουν τη βιοποικιλότητα. Τα έργα αυτά εντάσσονται σε ευρύτερες στρατηγικές της πόλης, όπως το Δίκτυο Σχεδιασμού Δράσης URBACT COPE, το Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας, και το Πρόγραμμα της Γειτονιάς, και ενισχύονται με την ενεργή συμμετοχή των πολιτών, μέσω διανομών φυτών, εκδηλώσεων φύτευσης, και τροφοδότηση σχετικά με τον αστικό σχεδιασμό. Με το δίκτυο να αναμένεται να επεκταθεί και τα διδάγματα να κοινοποιούνται σε ολόκληρη την Ευρώπη, το Βίλνιους διαμορφώνει ένα μοντέλο κοινοτικά καθοδηγούμενης δράσης για το κλίμα που δύναται να αναπαραχθεί.
Βασικά συμπεράσματα για την πόλη σας
Το Βίλνιους αναδεικνύει την αξία των μικρών επιχορηγήσεων για την ενίσχυση κοινοτικά καθοδηγούμενων κλιματικών έργων, φτιάχνοντας ταυτόχρονα δίκτυα που διασφαλίζουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους. Η συμμετοχή ποικίλων ενδιαφερόμενων φορέων, από σχολεία και ΜΚΟ μέχρι τοπικές επιχειρήσεις και κατοίκους, καθιστά τα έργα απτά και συμπεριληπτικά. Οι βιωματικές πρωτοβουλίες ενθαρρύνουν την άμεση συμμετοχή και τον μετρήσιμο αντίκτυπο, ενώ παράλληλα η ενσωμάτωση της τροφοδότησης της κοινότητας στον αστικό σχεδιασμό διασφαλίζει πως αυτές οι λύσεις μπορούν να μετατραπούν σε ευρύτερες πολιτικές σε επίπεδο πόλης.
#3 - Viladecans (Ισπανία)
Πόσο διοξείδιο του άνθρακα μπορούν πραγματικά να απορροφήσουν τα δέντρα μίας πόλης; Το Viladecans, ένας δήμος κοντά στη Βαρκελώνη, επιδίωξε να βρει την απάντηση τοποθετώντας νέους ανθρώπους στο επίκεντρο της έρευνας. Η πόλη, που έχει δεσμευτεί να καταστεί κλιματικά ουδέτερη έως το 2030, έχει εκπονήσει το έργο "Co-Carbon Tree Measurement", ένα εκπαιδευτικό εγχείρημα βασισμένο στις αρχές της επιστήμης των πολιτών και σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο της Καταλονίας. Τι καλύτερο από το να στοχεύει μία πόλη στην μακροπρόθεσμη ανθρακική ουδετερότητα εμπλέκοντας τους πολίτες του αύριο;
Μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης βοηθάνε τους εργαζόμενους του δήμου για τη μέτρηση της διαμέτρου των κορμών και του ύψους των δέντρων σε ολόκληρη την πόλη. Με βάση τα δεδομένα που συλλέγονται, οι ερευνητές μπορούν να εκτιμήσουν πόσο διοξείδιο του άνθρακα δεσμεύει ετησίως το αστικό δάσος του Viladecans, βοηθώντας έτσι τον δήμο να παρακολουθεί την πρόοδό του προς τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ και να σχεδιάζει πιο πράσινες στρατηγικές για το μέλλον.
Τα αστικά δέντρα αποτελούν φυσικούς ήρωες του κλίματος: όχι μόνο απορροφούν περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από τα μηχανήματα, αλλά συμβάλλουν και στη μείωση της υπερθέρμανσης των γειτονιών περιορίζοντας το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Ορισμένοι αριθμοί που έδωσαν υπόσταση στην ιδέα: μόνο στις 14 Μαρτίου 2024, 663 μαθητές μέτρησαν σχεδόν 1.300 δέντρα σε όλη την πόλη.
Βασικά συμπεράσματα για την πόλη σας
Το Viladecans αναδεικνύει πώς η επιστήμη των πολιτών μπορεί να συγχωνεύσει την εκπαίδευση, την κλιματική δράση, και τη συμμετοχικότητα σε μία ενιαία και μικρού κόστους δράση. Εμπλέκοντας τους νέους ανθρώπους, η πόλη εκούσια επενδύει στην καλλιέργεια επίγνωσης με μακροπρόθεσμο ορίζοντα και στην προώθηση μίας νοοτροπίας ανθρακικής ουδετερότητας. Καθώς η μέθοδος αυτή δεν απαιτεί πρωτύτερη κατάρτιση, αποτελεί υπόδειγμα περιβαλλοντικής παρακολούθησης και σημείο αναφοράς για δήμους που θέλουν να ακολουθήσουν.
#4 - Cascais (Πορτογαλία)
Το Cascais, μια παράκτια πόλη κοντά στη Λισαβόνα, αντιμετωπίζει κατά μέτωπο τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής μέσω του Ταμείου "AdaptCascais". Εδραιωμένο στο Σχέδιο Δράσης για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή της πόλης, το ταμείο κατευθύνει πόρους σε έργα που μειώνουν τις ευαλωτότητες και οικοδομούν την ανθεκτικότητα, ιδίως των πιο ευάλωτων κοινοτήτων.
Η προσέγγιση είναι εκ σχεδιασμού συμμετοχική. Κάθε επίσημος οργανισμός, ανεξαρτήτως μεγέθους ή εμπειρίας, μπορεί να υποβάλει αίτηση χρηματοδότησης. Οι προτάσεις αξιολογούνται με βάση τη δημιουργικότητα, τον αντίκτυπο και την ικανότητά τους να κινητοποιούν τους πολίτες. Στην πρώτη του έκδοση, το ταμείο στήριξε 8 έργα με τη συμμετοχή περισσότερων από 2.000 κατοίκων και την υλοποίηση 163 δράσεων. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονταν δράσεις εξοικονόμησης νερού (συλλογή 150 λίτρων), η αποκατάσταση 1.150 μέτρων κοίτης ποταμού αξιοποιώντας λύσεις βασισμένες στη φύση, η συνεργασία με επτά σχολεία, καθώς και εκστρατείες κατάρτισης και ενίσχυσης επίγνωσης.
Ενθαρρύνοντας, όπου είναι δυνατόν, προσεγγίσεις βασισμένες στα οικοσυστήματα, το Cascais ενισχύει τόσο τις φυσικές του άμυνες όσο και την κοινωνική του ικανότητα να αντιμετωπίζει ακραία καιρικά φαινόμενα. Το ταμείο αναδεικνύει πώς οι δήμοι μπορούν να μετατρέψουν την κλιματική προσαρμογή σε μια κοινή, καθοδηγούμενη από τους πολίτες προσπάθεια, με απτά οφέλη.
Βασικά συμπεράσματα για την πόλη σας
Το Cascais αποδεικνύει πως η χρηματοδότηση της κλιματικής προσαρμογής μπορεί να είναι και συμπεριληπτική και στρατηγική. Συνδέοντας άμεσα τη χρηματοδότηση με ένα τοπικό σχέδιο δράσης, το Cascais διασφαλίζει τη συνοχή με ευρύτερους κλιματικούς στόχους της ΕΕ και του IPCC, διατηρώντας παράλληλα την ευελιξία που απαιτείται για την εξυπηρέτηση κοινοτικών αναγκών. Το γεγονός πως οι κανονισμοί και οι κατευθυντήριες γραμμές διατίθενται στα αγγλικά καθιστά τη δυνατότητα αναπαραγωγής τους στο εξωτερικό ιδιαίτερα ευχερή. Κυρίως, η πρωτοβουλία επισημαίνει πως η οικοδόμηση κλιματικής ανθεκτικότητας απαιτεί συστημική σκέψη: το νερό, η ενέργεια, η εκπαίδευση, οι πράσινες υποδομές και η συμμετοχικότητα είναι αλληλένδετα στοιχεία. Το στοιχείο που οι άλλες πόλεις μπορούν να αντλήσουν από το Cascais είναι πως η αποτελεσματική κλιματική προσαρμογή προκύπτει από τον συντονισμό πολλαπλών τομέων σε ένα ενιαίο, ολοκληρωμένο πλαίσιο δράσης σε επίπεδο πόλης.
#5 - Vila Boa do Bispo (Πορτογαλία)
Η στρατηγική "Smart Village" της Vila Boa do Bispo συνδυάζει τη βιώσιμη διακυβέρνηση, την κυκλική οικονομία και ισχυρούς κοινοτικούς δεσμούς, με στόχο την αντιμετώπιση τόσο τοπικών όσο και παγκόσμιων προκλήσεων. Η στρατηγική αποσκοπεί στη διατήρηση των κοινών αξιών της κοινότητας, παράλληλα με την ενδυνάμωση των κατοίκων μέσω της ενεργού συμμετοχής των πολιτών και της περιβαλλοντικής επιμόρφωσης. Η συμμετοχικότητα βρίσκεται στον πυρήνα της προσέγγισης TriCYcLE, οι βασικοί πυλώνες της οποίας είναι η κλιματική δράση, ο μακροπρόθεσμος αντίκτυπος, και η συμμετοχή των νέων. Από πρωτοβουλίες εθελοντισμού νέων έως έργα συμμετοχικού προϋπολογισμού, η κοινότητα έχει θέσει δύο κεντρικούς στόχους: τη δημιουργία ενός πλήρως κυκλικού μοντέλου για τα παραγόμενα αγαθά και τη μετατροπή της Vila Boa do Bispo στην πρώτη ανθρακικά ουδέτερη κοινότητα στην Πορτογαλία.
Η συνεργασία αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο αυτής της στρατηγικής, με συνέργειες μεταξύ τοπικών αρχών, ΜΚΟ και κοινοτικών φορέων να προωθούν την υλοποίηση των δράσεων. Επιπλέον, από το 2021 η Vila Boa do Bispo συμμετέχει στο RURENER, ένα ευρωπαϊκό δίκτυο αγροτικών κοινοτήτων που προωθεί την ενεργειακή μετάβαση.
Βασικά συμπεράσματα για την πόλη σας
Το μοντέλο της Vila Boa do Bispo φανερώνει πώς η συμμετοχή ποικίλων ενδιαφερόμενων φορέων, η ανάπτυξη δεξιοτήτων, και η χρηματοδότηση μέσω δικτύων ανταλλαγής γνώσης μπορούν να μετατρέψουν μικρές περιοχές σε κόμβους καινοτομίας. Η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και κυκλικών πρακτικών παρέχει ένα πρότυπο για εφαρμογή σε οποιοιδήποτε αστικό-αγροτικό πλαίσιο.
Η συμμετοχική προσέγγιση συνιστά καταλύτη για την αστική καινοτομία. Οι παραπάνω πέντε Καλές Πρακτικές URBACT μπορούν να αποτελέσουν έμπνευση για πόλεις που προσαρμόζονται στην κλιματική αλλαγή.
Εξερευνήστε τη βάση Καλών Πρακτικών για να ανακαλύψετε πώς οι πόλεις του URBACT προωθούν τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη σε ολόκληρη την Ευρώπη!
