Glavni grad Kipra, Nikozija (ili Lefkosija na grčkom), ugostiće više od 500 predstavnika gradova od 31. marta do 1. aprila 2026. godine na festivalu URBACT City 2026. Ove godine učesnici će istraživati urbane teme kroz iskustva evropskih gradova uključenih u 30 URBACT mreža za planiranje akcija.
Osim programskih sesija, grad Nikozija ima mnogo priča za ispričati. Podsjetite se njene istorije i otkrijte šta je pripremljeno za izdanje ovog važnog URBACT događaja 2026. godine.
Istorija koja oblikuje savremeni urbani identitet
Kao najjužniji glavni grad Evrope, Nikozija je grad oblikovan milenijumima slojevite istorije, nastao kroz vjekove suživota različitih kultura, religija i tradicija. Kroz vrijeme, identitet grada nosio je pečat različitih uticaja – od mikenskih Grka, preko helenističkog, vizantijskog i franačkog perioda, zatim mletačke uprave (1489–1571), osmanskih upravitelja (1571–1878) i britanskih kolonijalnih vlasti (1878–1960). Kao rezultat toga, urbani pejzaž objedinjuje grčke hramove, mletačke zidine, vizantijske crkve, osmansku arhitekturu, britanske kolonijalne zgrade i savremene objekte, stvarajući grad u kojem tradicija i moderno žive rame uz rame.
Godine 1960. Nikozija je postala glavni grad Republike Kipar, čiji je ustav počivao na saradnji dvije zajednice na ostrvu – grčke (80%) i turske (18%). U decembru 1963. sukobi između grčkih i turskih Kiprana doveli su do podjele Nikozije na grčke i turske četvrti, razdvojene takozvanom Zelenom linijom. Vojna invazija Turske na Kipar 20. jula 1974. i nezakonita turska okupacija sjevernog dijela ostrva produžile su Zelenu liniju i učinile je neprohodnom, čime je Nikozija postala posljednji podijeljeni glavni grad na svijetu.
Pored istorijskog značaja, Nikozija ima centralnu ulogu u oblikovanju urbanog razvoja Kipra, pozicionirajući se kao laboratorija za inovacije u upravljanju, obrazovanju i kreativnim industrijama. Univerziteti, startapovi i građanske inicijative doprinose dinamičnom urbanom okruženju koje prevazilazi drevnu prošlost grada.
Posljednjih godina grad je ojačao svoje učešće u evropskom ekosistemu, uključujući URBACT program, aktivno se uključujući u razmjene među gradovima, mreže i obuke koje istražuju inkluzivni rast, održivi razvoj i planiranje vođeno zajednicom.
URBACT mreža za planiranje akcija planiranje Cities After Dark, čiji je Nikozija partner, fokusira se na noćnu ekonomiju. Kroz ovu mrežu Nikozija je dodatno učvrstila svoju posvećenost preispitivanju načina na koji urbani prostori funkcionišu van tradicionalnog radnog vremena, podstičući bezbjednost, kreativnost i društvenu vitalnost nakon mraka.
Jedinstveno okruženje za URBACT Gradski festival
Domaćinstvo URBACT Gradskog festivala 2026. predstavlja važnu prekretnicu u kiparskom URBACT putovanju. „Očekuje se da Nikozija neće biti samo mjesto održavanja i grad domaćin, već živa studija slučaja, koja će podstaći rasprave o integrisanom planiranju i urbanoj otpornosti u graničnim, ostrvskim i perifernim kontekstima“, kaže Kristijana Sizinou iz Direktorata za evropske fondove Ministarstva unutrašnjih poslova, nacionalna predstavnica u URBACT Odboru za praćenje.
Tokom dva dana Festivala, Nikozija će predstaviti svoju ulogu dinamične urbane laboratorije za inovacije i kulturnu razmjenu. Jednako važno, živopisno i prilagodljivo urbano okruženje grada biće predstavljeno kroz dva javna festivalska prostora. Prvi je Trg elefterija (Trg slobode), koji je redizajnirala svjetski poznata arhitektkica Zaha Hadid i sufinansiran sredstvima Evropskog strukturnog i investicionog fonda. Ovaj upečatljiv urbani orijentir ponovo povezuje istorijski grad unutar zidina sa modernim okruženjem kroz smio, fluidan dizajn. Drugi prostor Festivala je Stari stadion GSP, nekadašnji fudbalski stadion pretvoren u urbani trg sa zelenim površinama, prostorima za rekreaciju i parking, sufinansiran sredstvima Evropskog fonda za regionalni razvoj.
Zajedno, ovi savremeni prostori odražavaju energiju, pristupačnost i otvorenost Nikozije, čineći grad idealnim mjestom za proslavu urbane kulture, inovacija i zajedništva.
Unutar festivala URBACT City 2026: ideje, lokalne akcije i razmjene
Prema programu događaja, Festival će okupiti opštinske službenike, urbane stručnjake, izabrane zvaničnike i predstavnike regionalnih, nacionalnih i evropskih institucija kako bi razmijenili iskustva, inspirisali jedni druge i uspostavili nove saradnje. Prema riječima Kristijane Sizinou, „očekuje se da Festival prevaziđe puko predstavljanje dobrih praksi i da se više fokusira na ono što je funkcionisalo, šta nije i šta se mora promijeniti u urbanom upravljanju i finansiranju u EU“.
Lokalne akcije i mogućnosti umrežavanja
U središtu Festivala je proslava 273 lokalne akcije koje su razvili gradovi uključeni u 30 URBACT mreža za planiranje akcija, predstavljajući stvarna urbana rješenja. Ove priče o lokalnom uticaju biće predstavljene tokom cijelog programa i u 12 tematskih sesija, te će poslužiti kao osnova za učenje i dijalog među kolegama.
Poseban događaj ovogodišnjeg izdanja biće izložba na otvorenom i „tržnica projekata“ na Trgu Elefterija, koji će po prvi put biti otvoreni za širu javnost, gdje će posjetioci moći da istraže urbana rješenja u pristupačnom i neformalnom okruženju.
Festival će takođe poslužiti kao lansirna platforma za sljedeći poziv za mreže programa URBACT, pružajući učesnicima prvi uvid u predstojeće mogućnosti finansiranja i priliku za formiranje budućih partnerstava kroz posebne sesije umrežavanja.
Obilazak istorijskog i savremenog urbanog pejzaža Nikozije
Ove godine učesnici će imati osam različitih opcija za upoznavanje Nikozije. Evo šta možete očekivati od vođenih obilazaka grada (1. aprila):
- Projekti finansirani iz EU fondova u praksi: ekskluzivan uvid u projekte Kohezione politike EU
- Nikozija iz ugla urbaniste: biciklistička tura kroz centar grada i stari grad, s naglaskom na povezivanje biciklističkih i pješačkih staza s komercijalnim i istorijskim srcem grada
- HerStory: šetnja kroz žensku istoriju: istraživanje ulica, spomenika i zgrada uz otkrivanje žena koje su ih oblikovale
- Šetnja kroz ujedinjenu Nikoziju: promišljanje o životu u ujedinjenoj Nikoziji u 20. vijeku kroz značajne tačke Glavnog plana Nikozije
- Od multikulturalne prošlosti ka interkulturalnoj budućnosti: obilazak manje poznatih naselja, njihovih stanovnika, običaja i organizacija, uz jačanje zajedničkih veza i međukulturnog razumijevanja unutar grada sa zidinama
- Arhitektonska tura: istraživanje savremenih dizajna i istorijskih utvrđenja kroz bogato urbano nasljeđe grada
- Obilazak grada unutar zidina: tura mletačkih zidina i istorijskih kapija do Trga Elefterija i Zelene linije, s završetkom kod Stare gradske vijećnice i fotografisanjem pored staklene skulpture „Pjesnik“
- Obilazak gradskih muzeja: upoznavanje kulturnih blaga grada kroz njegove istorijske i kulturne institucije, uključujući Opštinski muzej Leventis i Muzej kiparskog novca Banke Kipra.
Pratite nas za još gradskih glasova i priča iz Nikozije…
URBACT Gradski festival 2026. u Nikoziji biće zajednički trenutak praktičnih uvida, razmjene među kolegama i nove energije za prenošenje ideja kući i njihovo pretvaranje u lokalne akcije. Takođe će pružiti priliku za najnovije informacije iz URBACT zajednice, uključujući naredni poziv za URBACT mreže.
Pratite nas na svim URBACT kanalima i pretplatite se na naš bilten kako biste se uključili u razgovor o Festivalu!
Želite da saznate više o učešću Kipra u URBACT-u i održivoj urbanoj politici EU? Pročitajte članak o predsjedavanju Kipra Savjetom Evropske unije.
